Depresja sezonowa, inaczej: sezonowe zaburzenie afektywne, sezonowe zaburzenie nastroju, choroba afektywna sezonowa, depresja o sezonowym wzorcu przebiegu (ang. SAD – seasonal affective disorder), charakteryzuje się nawracającymi zaburzeniami o charakterze depresyjnym, które rozpoczynają się i trwają późną jesienią i zimą, a ustępują w okresie wiosenno – letnim. W Europie, w tym w Polsce, najczęściej odnotowuje się depresję zimową; letnia postać zaburzenia występuje rzadziej, zazwyczaj w strefie okołorównikowej.

Sezonowe zaburzenie afektywne trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Objawy są łagodne lub umiarkowane, rzadziej ciężkie. Choroba uwidacznia się pomiędzy 20. a 30. rokiem życia, choć do specjalisty pacjenci udają się dopiero około 35.- 45. roku życia. Po postawieniu diagnozy i rozpoczęciu leczenia depresja sezonowa trwa od 2 do 11 lat, u mniej niż połowy pacjentów choroba trwa dłużej. Po trzeciej dekadzie życia u 1/3 osób rozwija się epizod depresji głównej. Nasilenie objawów choroby zwiększa się z wiekiem i łagodnieje w starości, prawdopodobnie dlatego depresja sezonowa nie występuje u osób po 55. roku życia. (Bereza, 2009). Zdarza się także u dzieci, choć jej obraz kliniczny jest inny.

Choroba dotyka od 6% do 12% dorosłej populacji, dwa do trzech razy częściej kobiet. Obok alergii i AIDS jest na czwartym miejscu najczęściej występujących  problemów zdrowotnych. W Polsce objawów depresji o sezonowym wzorcu przebiegu może doświadczać w mniejszym lub większym stopniu nawet 10% społeczeństwa. Przypuszczalnie choroba rozwija się na skutek niedostatecznej ilość światła słonecznego docierającego do siatkówki oka, zaburzenia rytmów dobowych oraz nadmiaru melatoniny w organizmie, a w niektórych przypadkach może mieć uwarunkowania genetyczne.

Do objawów depresji zimowej należą:

  • uczucie smutku lub utrata zainteresowań, utrzymujące się przez co najmniej dwa tygodnie,
  • anhedonia (utrata zdolności odczuwania przyjemności),
  • wzmożone łaknienie, zwłaszcza apetyt na słodycze (często w godzinach wieczornych i nocnych), powodujące wzrost wagi nawet o 6 kg
  • wzmożona stała drażliwość (u kobiet nasilenie objawów PMS),
  • poczucie beznadziejności,
  • niepokój, lęk, strach,
  • trudności ze skupianiem uwagi,
  • brak motywacji i siły do działania,
  • niskie poczucie własnej wartości,
  • poczucie winy,
  • wahania nastroju,
  • skłonność do szybkiego wpadania w gniew,
  • płaczliwość,
  • zobojętnienie,
  • osłabieniepopędu seksualnego,
  • bóle głowy i ogólna bolesność,
  • ociężałość w okolicach ramion i nóg,
  • męczliwość
  • hipersomnia (ospałość i zwiększona potrzeba snu)
  • obniżenie sił witalnych, brak energii,
  • myśli o śmierci.

Pacjenci z rozpoznaniem depresji sezonowej rzadko wymagają hospitalizacji, objawy psychotyczne występują sporadycznie, a ryzyko samobójstwa jest niewielkie.

Najskuteczniejszą formą leczenia depresji sezonowej jest fototerapia. Ekspozycja na światło o szerokim widmie i natężeniu 2000-10000 luksów rano przez około 1-2 godziny, połączona z unikaniem jasnego światła wieczorem, przynosi efekty już po dwóch tygodniach. Klinicznie znaczącą poprawę daje połączenie psychoterapii poznawczo-behawioralnej i fototerapii, dające 71% redukcji objawów. Istotną rolę w leczeniu odgrywa psychoedukacja, powalająca zrozumieć pacjentowi, co dzieje się z jego emocjami, motywacją, funkcjami poznawczymi, ciałem. Pacjentom zaleca się spędzanie czasu na świeżym powietrzu, łączenie ekspozycji na światło z wysiłkiem fizycznym, a także uzupełnienie diety o witaminy z grupy B, magnez, kwas foliowy oraz aminokwasy egzogenne. Zaburzenie bywa oporne na leczenie środkami przeciwdepresyjnymi.

Lena Zielska

Piśmiennictwo:

Bereza B.: Depresja sezonowa – wybrane aspekty diagnostyczne i terapeutyczne. Pediatria i Medycyna Rodzinna 2009; 5 (2), p. 113-119

Caplan C.E.: The wintertime blues. CMAJ 1999; 160: 375

ICD-10. V rozdział. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, 2000. 

Krzyżowski J.: Depresja. Medyk Sp. z o.o., Warszawa 2002.

Sher L.: Bright light, serotonin turnover, and psychological well-being. Can. J. Psychiatry 2003; 48: 499.

Partonen T., Lönnqvist J.: Seasonal affective disorder: a guide to diagnosis and management. CNS Drugs 1998; 9: 203-212

Rohan K.J., Roecklein K.A., Tierney Lindsey K. i wsp.: A randomized controlled trial of cognitive-behavioral therapy, light therapy, and their combination for seasonal affective disorder. J. Consult. Clin. Psychol. 2007; 75: 489-500

Wilkinson E.: Seasonal affective disorder (SAD). How to distinguish depressive symptoms from normal winter blues, and what should you recommend? Chemist&Druggist 2008; 11: 19-21.

Zee P.C.: Zaburzenia rytmu dobowego. Psychiatria po Dyplomie 2007; 4: 9-19.